Osteoporoza - choroba osłabionych kości

Osteoporoza jest chorobą, w której układ kostny człowieka ulega ogromnemu osłabieniu. Wywołuje ona zwiększone ryzyko i podatność na złamania. Choć chorują na nią osoby w młodym wieku oraz niezależnie od płci, najczęściej kojarzona jest z chorobą, która dotyka kobiet po okresie przekwitania (menopauzy). Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) osteoporoza ze względu na częstość występowania we współczesnej medycynie należy do jednych z najpoważniejszych problemów zdrowotnych dzisiejszych czasów.

Funkcjonowanie układu kostnego człowieka

Chodź nie zdajemy sobie z tego sprawy nasz układ kostny podlega bezustannym procesom tworzenia i niszczenia struktury tkanki kostnej. U każdej osoby kości rosną od urodzenia do około 16, 18 roku życia. Później ich rozwój polega na zwiększaniu swojej masy (gęstości) aż do wieku około 30 lat, kiedy to kości człowieka są najmocniejsze. Po czwartej dekadzie życia ?umacnianie się? kości zaczyna słabnąć. Utrata odpowiedzialnych za poprawną budowę kości minerałów takich jak wapń i fosfor, ale także magnez i cynk powoduje zmniejszanie się masy kostnej, co wywołuje osłabienie kości. U osób dotkniętych osteoporozą utrata tych minerałów jest szczególnie duża.

Kość osoby zdrowej jest bardzo wytrzymała, a dopiero działanie dużej siły (np. upadek z dużej wysokości) może wywołać złamanie. U osoby, u której rozwinęła się osteoporoza kość jest osłabiona, staje się krucha i delikatna, a złamanie powodować może zwykła, z pozoru bezpieczna codzienna czynność jak spacerowanie czy zawadzenie ręką o jakiś przedmiot.

Przebieg i objawy osteoporozy

Sam proces osłabiania się kości przebiega bezboleśnie. Nie występują inne, widoczne czy odczuwalne objawy, które mogłyby wskazywać na rozwijanie się choroby, dlatego niestety bardzo często pierwszym momentem, kiedy jest wykrywana, a osoba dowiaduje się o niej jest wtedy gdy dochodzi do złamania, co jest równoznaczne z tym, że choroba jest już zaawansowana. Złamaniu ulegają najczęściej nadgarstek, kość ramienna i udowa oraz kręgi kręgosłupa. W okresie poprzedzającym chorobę uwagę powinno zwrócić obniżanie się wzrostu osoby (nawet do kilkunastu centymetrów). Dzieje się tak, ponieważ kręgi wraz z ubytkiem cennych minerałów zapadają się, co powoduje powstawanie garbu (tzn sylwetka przybiera postawę pochylenia do przodu przy uwypukleniu brzucha). Do najbardziej niebezpiecznych należą złamania kości udowej, gdyż powodują konieczność unieruchomienia chorego w łóżku, a tym samym czasową lub stałą niesprawność. Im bardziej zaawansowany wiek tym wyższe jest również ryzyko nasilenia się wtedy chorób układu krążenia czy zakażeń.
Złamania w obrębie kręgosłupa przy osteoporozie różnią się od złamań urazowych, do których dochodzi np. przy wypadkach samochodowych (niejednokrotnie wiążące się z uszkodzeniem rdzenia kręgowego oraz porażeniem kończyn). W przypadku osteoporozy złamania te mogą dokonywać się nawet bez silniejszego urazu np. podczas silniejszego siadania, co więcej nie muszą wiązać się z bólem, przez co odkrywane są dopiero podczas badania rentgenowskiego. Najczęściej nie stwarzają one ryzyka kalectwa, jednak zrastające się kości zazwyczaj są zdeformowane i mogą wpływać na pojemność oddechową klatki piersiowej czy powodować pogorszenie krążenia.

Przyczyny i ryzyko wystąpienia choroby

Istnieje rodzaj osteoporozy występującej u osób w średnim wieku, młodzieży, a nawet dzieci, których przyczyn nadal poszukuje się we współczesnej medycynie. Wśród pozostałych typów wymienia się typ dotykający kobiety w okresie przekwitania i pomenopauzalnym. Związany jest on z ustaniem pracy jajników (produkcji ważnych dla funkcjonowania kości hormonów tj. estrogenów). Drugi z typów dotyka osoby po 70 roku życia, głownie kobiety ale również i mężczyzn. Jego przyczyną jest gorsze wchłanianie się z jelit i nerek wapnia, ale również związane z wiekiem zmniejszanie się poziomu witaminy D, hormonu testosteronu oraz mniejsza aktywność fizyczna osób będących w tej grupie wiekowej.

Ponadto osteoporoza może wiązać się i wynikać pośrednio z innych chorób takich jak np: zaawansowana cukrzyca, niedoczynność lub nadczynność tarczycy, przewlekłe choroby wątroby, układu pokarmowego czy niektóre choroby nowotworowe i nazywana jest wtedy osteoporozą wtórną.

By odpowiednio wcześniej wykryć i zminimalizować skutki choroby lekarze wymieniają poza wiekiem oraz płcią następujące czynniki ryzyka osteoporozy:

drobna budowa ciała, jasna cera (osoby o drobnej sylwetce bardziej niż masywne narażone są na chorobę)
nieodpowiednia dieta (mało zróżnicowana i uboga w wapń, fosfor, witaminę D oraz nadmierne spożywanie sodu)
systematyczne stosowanie używek takich jak palenie tytoniu czy nadmierne spożywanie alkoholu
brak aktywności fizycznej, (długotrwały statyczny tryb życia, pracy, brak nawyku gimnastykowania się i uprawiania sportów wpływa negatywnie na stan układu kostnego)
osteoporoza u innych członków rodziny ? choroba może być dziedziczona po matce, babci.

Osoby z grupy zagrożenia osteoporozą powinny poddawać się specjalistycznym badaniom profilaktycznym polegającym na pomiarze masy kości, by jak najszybciej wykryć chorobę i móc zapobiec jest negatywnym skutkom.

Jak żyć z osteoporozą

Celem leczenia u osoby chorującej na osteoporozę jest bezustanne zapobieganie złamaniom i urazom kości. W tym celu chory przyjmuje odpowiednie grupy leków, które zapobiegają dalszemu niszczeniu kości poprzez pobudzanie ich masy oraz poddawany jest również odpowiedniej rehabilitacji
Po wykryciu osteoporozy bardzo ważna jest zmiana dotychczasowego trybu życia. Nawet z pozoru niegroźne potknięcie może spowodować złamanie, dlatego by jak najbardziej wyeliminować ryzyko upadków istotna jest ostrożność w poruszanie się: unikanie gwałtownych ruchów, umiarkowanie powolne i staranne stawianie kroków.
Należy pamiętać również o odpowiednim dostosowaniu otoczenia, w którym żyje chory: usunięciu niebezpiecznych przedmiotów, mogących stanowić przeszkody podczas poruszania się np. wysokie progi w drzwiach, śliska posadzka, mokre podłogi w łazience, odstające krawędzie dywanów, czy ciasne przestrzenie zwiększające ryzyko zawadzenia poruszającej się osoby. Nie bez znaczenia pozostaje też wygodne, najlepiej płaskie obuwie. Chorzy na osteoporozę by zwiększyć bezpieczeństwo poruszania się często podczas chodzenia podpierają się laską.

Diagnoza przez lekarza choroby powinna pociągnąć za sobą zmiany ze strony chorego takie jak zaprzestanie stosowania używek (papierosy, alkohol, kofeina), wprowadzenie specjalistycznych i systematycznych ćwiczeń według instrukcji rehabilitanta oraz odpowiednia dieta, bogata w wapń zarówno w naturalnym jedzeniu (głównie nabiał: mleko, jogurty, sery żółte i twarogowe) jak i specjalne preparaty (suplementy pokarmowe).